Ba khái niệm này đều có thể làm giảm số thuế doanh nghiệp thực nộp, nhưng không thể dùng thay cho nhau. Miễn thuế xuất phát từ đối tượng và điều kiện ưu đãi; hoàn thuế xử lý khoản đã nộp; còn không thu thuế là một thủ tục riêng đối với khoản chưa nộp trong các trường hợp luật định. Chọn sai cơ chế có thể làm lệch chỉ tiêu tờ khai, thiếu hồ sơ, chậm giải phóng dòng tiền hoặc mất liên kết giữa tờ khai ban đầu và tờ khai tái xuất, tái nhập. Bài viết dưới đây phân biệt ba cơ chế theo trạng thái tiền thuế, thời điểm thực hiện, căn cứ pháp lý, bộ hồ sơ và kết quả xử lý của cơ quan hải quan.

Cập nhật pháp lý: 20/07/2026 · Nội dung nghiệp vụ B2B, không thay thế kết luận cho hồ sơ cụ thể.

TÓM TẮT NHANH

Miễn thuế

Áp dụng khi hàng hóa thuộc trường hợp miễn và đáp ứng đúng điều kiện. Phần thuế được miễn không phải nộp theo cơ chế của Điều 16 và văn bản hướng dẫn.

Hoàn thuế

Áp dụng đối với khoản thuế đã nộp khi sau đó phát sinh trường hợp được hoàn. Kết quả có thể là hoàn trả hoặc xử lý theo pháp luật quản lý thuế.

Không thu thuế

Là thủ tục riêng theo Điều 37a đối với khoản thuế chưa nộp: hàng thuộc diện hoàn nhưng chưa nộp thuế, hoặc hàng tái nhập/tái xuất thuộc trường hợp không phải nộp thuế ở khâu đối ứng.

Điểm quyết định

Phải xác định đồng thời: loại thuế, căn cứ pháp lý, trạng thái đã nộp/chưa nộp, sự kiện phát sinh và quan hệ giữa các tờ khai.

Minh họa Miễn thuế, hoàn thuế và không thu thuế khác nhau thế nào? — Minh họa chủ đề, chứng từ hoặc hoạt động logistics được phân tích trong bài.

PHẠM VI ÁP DỤNG

Bài áp dụng cho thuế xuất khẩu và thuế nhập khẩu của hàng hóa xuất nhập khẩu thương mại, gia công, sản xuất xuất khẩu, tạm nhập – tái xuất, tái nhập hoặc tái xuất. Trọng tâm là nhận diện đúng cơ chế và chuẩn bị dữ liệu hồ sơ.

Nội dung không tự động áp dụng cho thuế GTGT khâu nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, tiền chậm nộp hoặc khoản nộp thừa; các khoản này phải đối chiếu luật thuế và thủ tục tương ứng.

Không đồng nhất: “không thu thuế” không phải “không chịu thuế”, không phải thuế suất 0% và cũng không phải một tên gọi khác của miễn thuế.

GIẢI NGHĨA THUẬT NGỮ

Thuật ngữ	Giải nghĩa nghiệp vụ	Vai trò khi xử lý hồ sơ
Tax exemption – Miễn thuế	Loại trừ nghĩa vụ nộp một phần hoặc toàn bộ thuế khi hàng hóa, mục đích sử dụng và điều kiện đáp ứng quy định.	Được xác định khi làm thủ tục hoặc theo danh mục/hồ sơ miễn thuế, tùy trường hợp.
Duty refund – Hoàn thuế	Hoàn lại số thuế đã nộp khi thuộc một trong các trường hợp hoàn thuế luật định.	Khôi phục dòng tiền sau khi cơ quan hải quan kiểm tra căn cứ, chứng từ và số tiền.
Duty non-collection – Không thu thuế	Thủ tục để cơ quan hải quan quyết định không thu khoản thuế chưa nộp trong các trường hợp tại Điều 37a.	Có hồ sơ và kết quả chính thức; có thể thực hiện tại thời điểm làm thủ tục hoặc sau thông quan.
Non-taxable goods – Không chịu thuế	Hàng hóa nằm ngoài phạm vi đối tượng chịu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu theo luật.	Xác định bản chất đối tượng chịu thuế; không phải ưu đãi miễn thuế.

BẢN CHẤT – CƠ CHẾ VẬN HÀNH

1. Miễn thuế bắt đầu từ đối tượng và mục đích sử dụng

Doanh nghiệp đối chiếu trường hợp miễn tại Điều 16 của Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quy định chi tiết. Tùy nhóm hàng, hồ sơ có thể liên quan đến danh mục miễn thuế, định mức, thời hạn, chủ thể nhập khẩu, mục đích sử dụng, theo dõi trừ lùi hoặc quản lý sau miễn. Miễn thuế không đồng nghĩa được bỏ qua khai báo và chứng từ chứng minh.

2. Hoàn thuế bắt đầu từ khoản đã nộp

Hoàn thuế chỉ xử lý số thuế đã thực tế nộp. Các nhóm tình huống điển hình tại Điều 19 gồm: đã nộp nhưng không có hàng hoặc lượng thực tế ít hơn; hàng xuất phải tái nhập; hàng nhập phải tái xuất; hàng nhập để sản xuất kinh doanh đã đưa vào sản xuất sản phẩm xuất khẩu; máy móc, thiết bị tạm nhập đã nộp thuế sau đó tái xuất, khi đáp ứng điều kiện cụ thể.

3. Không thu thuế là thủ tục riêng, không phải một loại miễn thuế

Điều 37a của Nghị định 134/2016/NĐ-CP, được bổ sung bởi Nghị định 18/2021/NĐ-CP, quy định hai nhóm chính: (a) hàng thuộc đối tượng hoàn thuế theo các Điều 33–37 nhưng khoản thuế đề nghị xử lý chưa nộp; và (b) hàng không phải nộp thuế nhập khẩu hoặc thuế xuất khẩu ở khâu tái nhập, tái xuất theo Điều 33–34.

Hồ sơ không thu có thể nộp tại thời điểm làm thủ tục hải quan hoặc sau thông quan. Tùy tình huống, cơ quan hải quan xử lý ngay trong thủ tục hải quan hoặc theo quy trình tương tự hoàn thuế và ban hành quyết định không thu thuế. Vì vậy, đây là một cơ chế thủ tục độc lập về xử lý khoản chưa nộp, nhưng không phải danh mục ưu đãi miễn thuế tại Điều 16.

BẢNG PHÂN TÍCH / SO SÁNH

Tiêu chí	Miễn thuế	Hoàn thuế	Không thu thuế
Trạng thái tiền thuế	Phần được miễn chưa phải nộp	Khoản thuế đã nộp	Khoản thuế đề nghị không thu chưa nộp
Nguồn phát sinh quyền	Đối tượng, mục đích và điều kiện miễn	Sự kiện thuộc trường hợp hoàn thuế	Điều 37a: thuộc diện hoàn nhưng chưa nộp, hoặc khâu tái nhập/tái xuất không phải nộp
Thời điểm thực hiện	Trong quá trình khai và làm thủ tục; có trường hợp chuẩn bị danh mục trước nhập	Sau khi có sự kiện hoàn và đủ chứng từ	Tại thời điểm làm thủ tục hải quan hoặc sau thông quan, tùy trường hợp
Kết quả chính	Chấp nhận áp dụng miễn thuế/không phát sinh khoản phải nộp tương ứng	Quyết định hoàn, bù trừ hoặc xử lý theo pháp luật quản lý thuế	Quyết định không thu thuế hoặc thông báo không đủ điều kiện
Tác động dòng tiền	Không phải ứng phần thuế được miễn	Ứng tiền trước, thu hồi sau	Không phải nộp khoản thuế đang được xử lý không thu
Ví dụ nhận diện	Nguyên liệu nhập để sản xuất hàng xuất khẩu đáp ứng điều kiện miễn	Hàng nhập đã nộp thuế sau đó phải tái xuất và đủ điều kiện hoàn	Khi tái xuất, khoản thuế xuất khẩu thuộc trường hợp không phải nộp và chưa nộp được xử lý không thu

HỒ SƠ – DỮ LIỆU CẦN KIỂM TRA

Nhóm hồ sơ/dữ liệu	Điểm phải khớp	Dùng cho cơ chế nào	Đơn vị nội bộ phụ trách
Tờ khai và trạng thái nghĩa vụ thuế	Số tờ khai, loại hình, ngày đăng ký, dòng hàng, mã HS, số tiền, chứng từ nộp, trạng thái kế toán thuế	Cả ba	Xuất nhập khẩu, đại lý hải quan, kế toán thuế
Chứng từ thương mại và vận tải	Hợp đồng, invoice, packing list, vận đơn, chứng từ thanh toán, biên bản trả hàng	Hoàn/không thu; một phần hồ sơ miễn	Xuất nhập khẩu, mua hàng, kế toán
Bằng chứng điều kiện miễn	Mục đích sử dụng, hợp đồng gia công, định mức, danh mục miễn thuế, nhập–xuất–tồn, hồ sơ dự án	Miễn thuế	Sản xuất, kho, dự án, kế toán
Chuỗi tờ khai đối ứng	Tờ khai ban đầu và tái xuất/tái nhập; số lượng, serial, model, dòng hàng, xác nhận qua khu vực giám sát	Hoàn/không thu	Xuất nhập khẩu, kho, forwarder
Văn bản đề nghị hoàn	Tiêu chí điện tử Mẫu 01 Phụ lục VIIa hoặc Mẫu 09 Phụ lục VII; tài liệu riêng theo từng trường hợp	Hoàn thuế	Xuất nhập khẩu, kế toán thuế
Văn bản đề nghị không thu	Tiêu chí điện tử Mẫu 02 Phụ lục VIIa hoặc Mẫu 09a Phụ lục VII; trường hợp điểm a Điều 37a nộp thêm hồ sơ tương tự hồ sơ hoàn	Không thu thuế	Xuất nhập khẩu, kế toán thuế

QUY TRÌNH / CÁCH ÁP DỤNG

Tách đúng sắc thuế: xác định riêng thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và các khoản thuế khác; không gộp chung trạng thái đã nộp.
Xác định căn cứ: đối chiếu Điều 16 nếu xem xét miễn; Điều 19 và các Điều 33–37 nếu xem xét hoàn; Điều 37a nếu xem xét không thu.
Khóa trạng thái tiền: kiểm tra số thuế đã nộp theo từng tờ khai và từng khâu. Cùng một chuỗi hàng có thể đồng thời phát sinh hoàn ở tờ khai ban đầu và không thu ở tờ khai đối ứng.
Lập bảng liên kết hàng hóa: ghép dòng hàng, số lượng, mã hàng, serial/model, hợp đồng, vận đơn và xác nhận qua khu vực giám sát giữa các tờ khai.
Chọn thủ tục chính thức: miễn thuế theo hồ sơ của trường hợp miễn; hoàn thuế theo Mẫu 01/Mẫu 09; không thu thuế theo Mẫu 02/Mẫu 09a và hồ sơ bổ trợ tương ứng.
Nộp đúng nơi và thời điểm: hồ sơ không thu nộp tại cơ quan hải quan nơi làm thủ tục, tại thời điểm làm thủ tục hoặc sau thông quan; hồ sơ hoàn và miễn thực hiện theo thẩm quyền, hệ thống và quy định của từng trường hợp.
Đối chiếu kết quả: chỉ hạch toán theo quyết định/thông báo của cơ quan hải quan; cập nhật sổ thuế, công nợ, audit trail và hồ sơ lưu.

Đầu ra tối thiểu: doanh nghiệp phải xác định được cơ chế áp dụng, số tiền theo từng tờ khai, bộ chứng từ chứng minh và người chịu trách nhiệm theo dõi đến khi có kết quả chính thức.

RỦI RO – LỖI THƯỜNG GẶP

Lỗi	Nguyên nhân	Tác động	Biện pháp kiểm soát
Dùng “miễn thuế” cho khoản đã nộp	Không kiểm tra chứng từ nộp tiền trước khi chọn thủ tục	Sai hướng hồ sơ, kéo dài xử lý và lệch kế toán	Khóa trạng thái đã nộp/chưa nộp theo từng tờ khai trước khi lập hồ sơ
Gọi mọi trường hợp chưa thu là “không thu thuế”	Không đối chiếu Điều 37a và điều kiện của Điều 33–37	Hồ sơ thiếu căn cứ hoặc bị yêu cầu chuyển thủ tục	Ghi rõ điểm, khoản áp dụng và sự kiện tái xuất/tái nhập hoặc hoàn thuế
Không liên kết được tờ khai đối ứng	Sai mã hàng, lượng, serial, chứng từ vận tải hoặc xác nhận giám sát	Không đủ cơ sở hoàn/không thu	Lập bảng mapping theo dòng hàng ngay khi phát sinh trả hàng hoặc tái xuất/tái nhập
Dùng sai mẫu đề nghị	Nhầm Mẫu 01/09 của hoàn với Mẫu 02/09a của không thu	Hồ sơ không đúng thành phần, phải bổ sung	Dùng danh mục hồ sơ theo đúng thủ tục hành chính hiện hành
Bỏ qua điều kiện hàng chưa sử dụng/gia công/chế biến	Áp dụng một điều kiện chung cho mọi trường hợp hoặc không rà điều kiện riêng	Có thể bị từ chối toàn bộ hoặc một phần	Chụp/lập biên bản tình trạng hàng, lưu kho và chứng cứ kỹ thuật khi điều luật yêu cầu
Sử dụng hàng miễn thuế sai mục đích	Thay đổi phương án kinh doanh nhưng không xử lý nghĩa vụ hải quan	Có thể phát sinh truy thu, tiền chậm nộp và xử lý vi phạm	Thiết lập phê duyệt nội bộ trước khi bán, chuyển nhượng hoặc thay đổi mục đích

CĂN CỨ PHÁP LÝ – NGUỒN TRA CỨU

Nguồn chính thức	Vai trò trong bài	Lưu ý áp dụng
VBHN 96/VBHN-VPQH – Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu	Điều 16 về miễn thuế; Điều 19 về hoàn thuế và trường hợp không phải nộp ở khâu đối ứng.	Văn bản hợp nhất ngày 31/03/2026, dùng để đọc nội dung luật sau sửa đổi.
Nghị định 134/2016/NĐ-CP	Quy định chi tiết các trường hợp miễn, hoàn và hồ sơ theo Điều 33–37.	Phải đọc cùng các nghị định sửa đổi còn hiệu lực.
Nghị định 18/2021/NĐ-CP	Bổ sung Điều 37a về không thu thuế và các mẫu hồ sơ Mẫu 01, 02, 09, 09a.	Có hiệu lực từ 25/04/2021.
Nghị định 182/2025/NĐ-CP	Tiếp tục sửa đổi Nghị định 134 theo Luật sửa đổi năm 2025.	Có hiệu lực từ 01/07/2025; rà nội dung liên quan đúng nhóm hàng.
Luật Quản lý thuế 38/2019/QH14	Khung xử lý hồ sơ hoàn, kiểm tra, bù trừ và hoàn trả tiền thuế.	Đối chiếu văn bản sửa đổi, hướng dẫn hiện hành tại thời điểm nộp.
Thông tư 121/2025/TT-BTC	Cập nhật thủ tục hải quan và quản lý thuế đối với hàng xuất nhập khẩu.	Có hiệu lực từ 01/02/2026; rà điều khoản chuyển tiếp.
Thủ tục 1.009559 – Không thu thuế XNK	Công bố trình tự, thành phần hồ sơ, điều kiện và kết quả xử lý không thu thuế.	Nguồn thao tác hành chính của Bộ Tài chính.

Tra cứu thủ tục không thu thuế Tra cứu thủ tục hoàn thuế

FAQ – HỎI ĐÁP THƯỜNG GẶP

Không thu thuế có phải là miễn thuế không?

Không. Miễn thuế dựa trên trường hợp miễn tại Điều 16; không thu thuế là thủ tục xử lý khoản chưa nộp theo Điều 37a. Hai cơ chế có căn cứ, mẫu hồ sơ và kết quả xử lý khác nhau.

Không thu thuế có cần nộp hồ sơ không?

Có. Hồ sơ có văn bản đề nghị theo Mẫu 02 Phụ lục VIIa hoặc Mẫu 09a Phụ lục VII. Với trường hợp điểm a khoản 1 Điều 37a, doanh nghiệp còn nộp hồ sơ tương tự hồ sơ hoàn thuế.

Hồ sơ không thu thuế nộp khi nào?

Có thể nộp tại thời điểm làm thủ tục hải quan hoặc sau khi hàng đã thông quan. Cách xử lý phụ thuộc trường hợp, trạng thái tờ khai ban đầu và việc có phát sinh số thuế đề nghị hoàn hay không.

Thuế đã nộp rồi còn làm không thu thuế được không?

Không nên gọi khoản đã nộp là không thu. Khoản đã nộp được xem xét theo hoàn thuế hoặc xử lý tiền nộp thừa; không thu thuế tập trung vào khoản chưa nộp, dù quyết định không thu có thể được ban hành cùng quyết định hoàn của lô ban đầu.

Hàng nhập khẩu tái xuất luôn được hoàn thuế nhập khẩu không?

Không. Phải thuộc đúng trường hợp luật định, chứng minh được quan hệ hàng hóa và đáp ứng điều kiện riêng, trong đó một số trường hợp yêu cầu hàng chưa qua sử dụng, gia công hoặc chế biến.

Miễn thuế có đồng nghĩa hàng không chịu thuế không?

Không. Hàng miễn thuế vẫn thuộc đối tượng chịu thuế nhưng được miễn khi đáp ứng điều kiện. Hàng không chịu thuế nằm ngoài phạm vi đối tượng chịu thuế theo luật.

VAT khâu nhập khẩu có áp dụng giống ba cơ chế này không?

Không được suy luận tự động. Thuế GTGT khâu nhập khẩu chịu pháp luật thuế GTGT và quản lý thuế; hồ sơ, điều kiện và cách xử lý có thể khác thuế nhập khẩu.

GHI CHÚ ÁP DỤNG: Kết luận phụ thuộc loại hình tờ khai, loại thuế, trạng thái nộp tiền, mục đích sử dụng, tình trạng hàng, quan hệ giữa các tờ khai và văn bản có hiệu lực tại ngày đăng ký. Trước khi truyền khai bổ sung hoặc nộp hồ sơ, doanh nghiệp cần rà hồ sơ gốc và xác định rõ điều, khoản, mẫu biểu áp dụng.

GIẢI PHÁP THỰC THI TỪ TGIMEX

TGIMEX hỗ trợ doanh nghiệp chuyển nội dung của bài viết thành checklist có thể dùng trực tiếp cho từng lô hàng, từ khâu rà soát dữ liệu đầu vào đến hoàn thiện hồ sơ và phối hợp xử lý.

Chuyển thành checklist

Biến khái niệm thành các điểm kiểm tra có người phụ trách và thời hạn.

Đối chiếu dữ liệu

So khớp booking, vận tải, thương mại, hải quan và bằng chứng giao nhận.

Kiểm soát rủi ro

Ghi nhận sai lệch, phương án xử lý và căn cứ quyết định để tránh lặp lỗi.

Trao đổi hồ sơ lô hàng

ĐIỆN – ĐIỆN TỬ – THIẾT BỊ IT

F&B – THỰC PHẨM & ĐỒ UỐNG

MÁY MÓC

ĐỒ GIA DỤNG

MỸ PHẨM – CHĂM SÓC CÁ NHÂN

ĐIỆN – ĐIỆN TỬ – THIẾT BỊ IT

F&B – THỰC PHẨM & ĐỒ UỐNG

MÁY MÓC

ĐỒ GIA DỤNG

MỸ PHẨM – CHĂM SÓC CÁ NHÂN

ĐIỆN TỬ – LINH KIỆN – ICT

MÁY MÓC – CƠ KHÍ – THIẾT BỊ

DỆT MAY – DA GIÀY – NGUYÊN PHỤ LIỆU

GỖ – NỘI THẤT – SẢN PHẨM GỖ

NÔNG SẢN

THỦY SẢN – SẢN PHẨM ĐỘNG VẬT

F&B – THỰC PHẨM CHẾ BIẾN – ĐỒ UỐNG

HÓA CHẤT – NHỰA – CAO SU – NGUYÊN LIỆU

THÉP – NHÔM – KIM LOẠI – VẬT LIỆU XÂY DỰNG

HÀNG DỰ ÁN – DG – REEFER – OOG

BAO BÌ – GIẤY – IN ẤN

GỐM SỨ – THỦ CÔNG MỸ NGHỆ – ĐÁ – TRE MÂY

DƯỢC – THIẾT BỊ Y TẾ – CHĂM SÓC SỨC KHỎE

MỸ PHẨM – PERSONAL CARE – HOUSEHOLD CARE

PHỤ TÙNG Ô TÔ – XE MÁY – EV

Miễn thuế, hoàn thuế và không thu thuế khác nhau thế nào?