PHẠM VI ÁP DỤNG

Bài viết áp dụng cho vận đơn đường biển trong chuỗi vận chuyển có từ hai tầng hợp đồng trở lên: chủ hàng làm việc với NVOCC/forwarder, còn NVOCC/forwarder đặt chỗ với hãng tàu. Nội dung phù hợp với hàng nguyên container (FCL), hàng lẻ gom container (LCL), hàng nhập và hàng xuất.

HBL không chỉ xuất hiện ở LCL. Một lô FCL vẫn có thể có HBL khi chủ hàng ký hợp đồng vận chuyển với NVOCC/forwarder thay vì trực tiếp với hãng tàu. Ngược lại, nếu hãng tàu phát hành vận đơn trực tiếp cho chủ hàng và không có tầng house, bộ chứng từ có thể chỉ có một vận đơn, thường được gọi là direct B/L.

GIẢI NGHĨA THUẬT NGỮ

BẢN CHẤT – CƠ CHẾ VẬN HÀNH

Hai vận đơn phản ánh hai hợp đồng vận chuyển

Điểm khác biệt cốt lõi không nằm ở hình thức tờ giấy mà nằm ở bên phát hành và quan hệ hợp đồng. Khi chủ hàng thuê NVOCC/forwarder vận chuyển, HBL là chứng từ ở tầng khách hàng – NVOCC. Sau đó NVOCC đặt chỗ với hãng tàu; MBL là chứng từ ở tầng NVOCC – hãng tàu.

Vì sao shipper và consignee trên HBL, MBL thường khác nhau?

Trên HBL, shipper và consignee thường thể hiện người bán/người xuất khẩu thực tế và người mua/người nhập khẩu thực tế. Trên MBL, shipper thường là NVOCC/forwarder đầu đi; consignee thường là đại lý hoặc NVOCC đầu đến. Đây là cách phản ánh đúng hai quan hệ hợp đồng, không phải mặc định là sai chứng từ.

Tuy nhiên, cách thể hiện còn phụ thuộc loại vận đơn, yêu cầu ngân hàng, điều khoản thương mại, tuyến vận chuyển và mô hình đại lý. Vì vậy, tiêu chí kiểm tra không phải là “tên hai vận đơn phải giống nhau”, mà là các bên phải đúng vai trò và dữ liệu hàng hóa phải liên kết được giữa hai tầng.

Một MBL có thể bao gồm nhiều HBL như thế nào?

Trong consolidation, NVOCC gom nhiều lô của nhiều chủ hàng vào một booking với hãng tàu. Hãng tàu phát hành một MBL cho tổng lô; NVOCC phát hành từng HBL cho từng khách hàng. Tổng số kiện, trọng lượng và thể tích của các HBL liên quan phải được kiểm soát để khớp hợp lý với MBL, sau khi tính đến cách đóng gói, pallet hóa hoặc cách khai dữ liệu được chấp nhận trên tuyến.

PHÂN TÍCH / SO SÁNH HBL VÀ MBL

HỒ SƠ – DỮ LIỆU CẦN KIỂM TRA

Khi nhận draft hoặc pre-alert, cần kiểm tra HBL và MBL cùng với booking confirmation, shipping instruction, packing list, invoice, VGM, container loading record và manifest draft. Mục tiêu là xác nhận mỗi dữ liệu có nguồn phát hành rõ ràng và được sử dụng đúng ở từng bước.

RỦI RO – LỖI THƯỜNG GẶP

CĂN CỨ PHÁP LÝ – NGUỒN TRA CỨU

HBL và MBL là cách gọi nghiệp vụ để phân biệt tầng phát hành, không phải hai loại chứng từ được xếp theo thứ bậc pháp lý. Khi đối chiếu tại Việt Nam, cần đọc quy định chung về chứng từ vận chuyển và vận đơn trong Bộ luật Hàng hải Việt Nam cùng với điều khoản cụ thể trên từng vận đơn, hợp đồng dịch vụ và luật áp dụng của lô hàng.