Một khoản royalty được thanh toán sau khi hàng đã nhập khẩu, tính theo doanh thu bán hàng hoặc chuyển cho công ty sở hữu thương hiệu ở nước ngoài rất dễ bị bỏ sót khi xác định trị giá tính thuế. Rủi ro không nằm ở tên gọi của khoản phí mà ở mối liên hệ giữa quyền sở hữu trí tuệ, hàng nhập khẩu và quyền được mua hàng. Nếu phí đáp ứng đủ điều kiện điều chỉnh cộng nhưng không được khai, doanh nghiệp có thể phải khai bổ sung, nộp thêm thuế và xử lý chênh lệch sau thông quan. Ngược lại, cộng toàn bộ phí nhượng quyền, quảng cáo hoặc quyền phân phối mà không phân tích cũng làm tăng giá vốn không cần thiết. Bài viết xây dựng ma trận rà soát dành cho hàng tiêu dùng có thương hiệu, dược phẩm, linh kiện, máy móc và thiết bị có công nghệ hoặc phần mềm đi kèm.

Biên soạn nghiệp vụ | Cập nhật: 17/07/2026 | Phạm vi: hàng nhập khẩu có nhãn hiệu, công nghệ, phần mềm hoặc quyền sở hữu trí tuệ

TÓM TẮT NHANH

Không tự động cộng

Tên gọi “royalty”, “license fee” hay thanh toán cho bên liên kết không tự quyết định kết quả.

Phải đủ 03 điều kiện

Khoản phí liên quan đến hàng nhập khẩu; là điều kiện của giao dịch mua bán; và chưa nằm trong giá thực tế đã thanh toán hoặc sẽ phải thanh toán.

Bên nhận tiền không quyết định

Phí trả cho người bán, chủ thương hiệu hoặc một bên thứ ba đều phải rà theo bản chất hợp đồng và quyền kiểm soát giao dịch.

Không xác định được ngay vẫn phải quản lý

Phải ghi rõ lý do chưa có số liệu; trong 05 ngày làm việc kể từ ngày thực trả khoản phí, thực hiện khai giá chính thức và xử lý chênh lệch theo quy định quản lý thuế.

PHẠM VI ÁP DỤNG

Bài viết áp dụng cho hàng nhập khẩu được xác định trị giá theo phương pháp trị giá giao dịch, đặc biệt là:

Hàng tiêu dùng, mỹ phẩm, thời trang và phụ tùng bán dưới nhãn hiệu được cấp phép.
Dược phẩm, hóa chất, linh kiện hoặc sản phẩm sử dụng sáng chế, công thức và bí quyết kỹ thuật.
Máy móc, thiết bị có phần mềm, công nghệ hoặc quyền vận hành đi kèm.
Mô hình phân phối độc quyền, franchise hoặc hợp đồng có nhiều khoản thanh toán cho công ty trong cùng tập đoàn.

Giới hạn: Bài không kết luận thay cho hồ sơ cụ thể. Kết quả phụ thuộc hợp đồng mua bán, hợp đồng cấp phép, dòng tiền, cấu trúc tập đoàn, quyền sở hữu trí tuệ và cách tính phí.

GIẢI NGHĨA THUẬT NGỮ

Thuật ngữ	Giải nghĩa nghiệp vụ	Vai trò khi xác định trị giá
Phí bản quyền – Royalty	Khoản thanh toán để sử dụng hoặc chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ như nhãn hiệu, sáng chế, bản quyền, bí quyết kỹ thuật.	Có thể là khoản điều chỉnh cộng nếu thỏa đồng thời các điều kiện pháp luật.
Phí giấy phép – License fee	Khoản trả để được cấp quyền sử dụng một tài sản trí tuệ, công nghệ, phần mềm hoặc quyền thương mại.	Không đánh giá theo tên phí; phải truy quyền được cấp và hàng hóa liên quan.
Điều kiện của giao dịch – Condition of sale	Nếu không trả phí, người mua không thể mua hàng hoặc người bán sẽ không bán hàng theo thỏa thuận.	Là một trong ba điều kiện bắt buộc để cộng.
Giá thực tế đã thanh toán hoặc sẽ phải thanh toán	Tổng số tiền người mua đã trả hoặc sẽ trả cho người bán vì hàng nhập khẩu, trực tiếp hoặc gián tiếp.	Nếu phí đã nằm trong giá này thì không cộng lần thứ hai.
Phân bổ – Apportionment	Tách khoản phí cho hàng nhập khẩu và các yếu tố không liên quan dựa trên dữ liệu khách quan, định lượng được.	Chỉ cộng phần liên quan; nếu không tách được có thể không dùng phương pháp trị giá giao dịch.

BẢN CHẤT – CƠ CHẾ VẬN HÀNH

BA ĐIỀU KIỆN PHẢI ĐƯỢC KIỂM TRA ĐỒNG THỜI

Điều kiện	Câu hỏi kiểm tra	Bằng chứng thường dùng	Kết luận sơ bộ
1. Liên quan đến hàng nhập khẩu	Quyền được trả phí có gắn với nhãn hiệu, sáng chế, công thức, phần mềm hoặc công nghệ cấu thành/được sử dụng cho chính hàng nhập khẩu không?	License agreement, catalogue, nhãn hàng, BOM, tài liệu kỹ thuật, cơ chế tính phí theo SKU.	Không có liên hệ định lượng hoặc chức năng với hàng nhập khẩu thì chưa đủ điều kiện cộng.
2. Là điều kiện của giao dịch mua bán	Nếu không ký hoặc không thanh toán phí, doanh nghiệp có mua được hàng từ người bán hay nguồn được chỉ định không?	Điều khoản chấm dứt, quyền phê duyệt nhà cung cấp, quan hệ người bán–licensor, thư chỉ định, franchise agreement.	Phí chỉ cho quyền phân phối độc lập, không ảnh hưởng quyền mua hàng, có thể không đáp ứng điều kiện này.
3. Chưa nằm trong giá hàng	Invoice hoặc giá chuyển nhượng đã bao gồm khoản quyền sở hữu trí tuệ chưa?	Price list, transfer-pricing policy, invoice, debit note, bảng đối chiếu giá và phí.	Đã tính trong giá hàng thì không cộng lần hai; chưa tính thì tiếp tục xác định số phải cộng.

Nguyên tắc quyết định: chỉ khi cả ba điều kiện đều thỏa mãn và khoản tiền xác định được bằng dữ liệu khách quan thì mới điều chỉnh cộng theo phương pháp trị giá giao dịch.

NGƯỜI NHẬN PHÍ KHÔNG NHẤT THIẾT LÀ NGƯỜI BÁN

Việc phí được trả cho công ty mẹ, chủ thương hiệu hoặc một công ty sở hữu quyền sở hữu trí tuệ khác không tự động loại khoản phí khỏi trị giá. Cần kiểm tra người bán có liên quan, chịu kiểm soát, được chỉ định hoặc có quyền từ chối giao hàng nếu người mua không thực hiện nghĩa vụ cấp phép hay không.

BẢNG PHÂN TÍCH CÁC TÌNH HUỐNG THƯỜNG GẶP

Tình huống	Dấu hiệu cần rà	Khả năng xử lý	Điểm phải chứng minh
Royalty theo % doanh thu bán hàng có nhãn hiệu	Phí tính sau nhập khẩu nhưng áp trực tiếp cho SKU nhập khẩu; nhãn hiệu gắn trên hàng khi bán.	Có thể phải cộng nếu đồng thời là điều kiện để được mua hàng và chưa nằm trong giá nhập khẩu.	Cơ sở doanh thu, danh mục SKU, điều khoản mua hàng và mối quan hệ licensor–seller.
Phí quyền phân phối độc quyền	Khoản trả cho lãnh thổ, mạng lưới hoặc quyền bán lại, tách khỏi quyền mua hàng.	Có thể không cộng nếu không phải điều kiện của giao dịch mua bán hàng nhập khẩu.	Doanh nghiệp vẫn được mua hàng nếu không có quyền phân phối hay không.
Khoản trả cho quyền tái sản xuất tại Việt Nam	Người mua trả tiền để sao chép, sản xuất lại hoặc nhân bản hàng hóa sau khi nhập khẩu.	Không cộng vào trị giá hải quan theo trường hợp loại trừ riêng; cần phân biệt với quyền sử dụng nhãn hiệu, sáng chế hoặc bí quyết gắn với chính hàng nhập khẩu.	Phạm vi quyền, lãnh thổ thực hiện, sản phẩm được tái sản xuất và công thức tính phí.
Phí nhượng quyền tổng hợp	Gồm thương hiệu, đào tạo, thiết kế cửa hàng, marketing và quản lý hệ thống.	Không cộng máy móc toàn bộ; phải tách phần liên quan trực tiếp đến hàng nhập khẩu.	Hợp đồng, phụ lục giá, phương pháp phân bổ và dữ liệu kế toán.
Phí công nghệ/bí quyết cho sản phẩm nhập khẩu	Sáng chế hoặc bí quyết được thể hiện trong hàng nhập khẩu hoặc cần thiết để sản xuất hàng đó.	Khả năng cộng cao hơn nếu mua hàng phụ thuộc việc thanh toán quyền này.	Patent/license scope, quy trình sản xuất, sản phẩm và người bán được cấp quyền.
Phần mềm điều khiển, vận hành máy nhập khẩu	Phần mềm cần để cài đặt và vận hành máy móc, thiết bị.	Trước hết phải xử lý theo quy tắc trị giá của máy móc và phần mềm tại Điều 6; khoản tiền thực trả cho quyền sử dụng phần mềm cần thiết để vận hành có thể thuộc trị giá của máy, không chỉ phụ thuộc phép thử royalty tại Điều 14.	Mô tả kỹ thuật, điều kiện giao máy, phương tiện lưu trữ, key/license, thời điểm nhập phần mềm và chứng từ thanh toán.
Phí quảng cáo/marketing khu vực	Chi cho chiến dịch, truyền thông hoặc vận hành thị trường sau nhập khẩu.	Thường cần loại khỏi phần phí bản quyền nếu tách được và không phải điều kiện để mua hàng; nhưng phải có hồ sơ chứng minh.	SOW, deliverables, invoice dịch vụ, ngân sách và bằng chứng thực hiện.

HỒ SƠ – DỮ LIỆU CẦN KIỂM TRA

Hồ sơ/dữ liệu	Bên cung cấp	Nội dung phải khóa	Mục đích kiểm tra
Hợp đồng mua bán và phụ lục giá	Mua hàng/nhà cung cấp	Điều kiện bán, quyền chấm dứt, giá đã gồm/chưa gồm IP.	Xác định điều kiện giao dịch và chống cộng trùng.
Hợp đồng cấp phép/nhượng quyền	Pháp chế/chủ sở hữu quyền	Đối tượng quyền, lãnh thổ, hàng hóa, người trả/nhận, công thức tính.	Xác định mối liên hệ với hàng nhập khẩu.
Sơ đồ tập đoàn và quan hệ các bên	Pháp chế/thuế	Quan hệ seller–licensor–importer; quyền kiểm soát và chỉ định.	Đánh giá thanh toán cho bên thứ ba và điều kiện mua hàng.
Danh mục SKU và cơ sở phân bổ	Kế toán/ERP	Doanh thu, số lượng, trị giá nhập, sản phẩm nội địa và dịch vụ.	Chỉ cộng phần phí liên quan đến hàng nhập khẩu.
Invoice, debit note và chứng từ thanh toán	Kế toán	Ngày phát sinh, kỳ tính, ngoại tệ, số thực trả, khoản đã hạch toán.	Xác định thời điểm khai và số tiền chính thức.
Catalogue, nhãn, bằng sáng chế, tài liệu phần mềm	Kỹ thuật/marketing	Quyền được thể hiện trong hàng và cách hàng sử dụng quyền đó.	Chứng minh hoặc bác bỏ điều kiện “liên quan”.
Transfer-pricing policy và thỏa thuận nội bộ	Thuế/tài chính	Giá hàng có hấp thụ royalty hay tách riêng; cơ chế true-up.	Tránh cộng hai lần và giải trình giao dịch liên kết.

QUY TRÌNH RÀ SOÁT VÀ KHAI BÁO

Bước	Đầu vào	Thao tác kiểm soát	Đầu ra
1. Lập bản đồ khoản thanh toán	Hợp đồng, GL, AP, intercompany invoices.	Liệt kê mọi khoản royalty, license, franchise, technology, software và marketing.	Danh mục khoản phí theo bên nhận và kỳ thanh toán.
2. Gắn với hàng nhập khẩu	SKU, catalogue, license scope.	Xác định quyền nào hiện diện hoặc được sử dụng cho hàng nhập khẩu.	Ma trận phí–SKU–tờ khai.
3. Kiểm tra điều kiện bán	Sales agreement và license agreement.	Xác định hậu quả nếu không ký hoặc không trả phí; rà quyền kiểm soát người bán.	Kết luận có/không là điều kiện giao dịch.
4. Kiểm tra giá đã bao gồm	Invoice, pricing policy, TP documentation.	Đối chiếu giá hàng với khoản phí riêng và cơ chế điều chỉnh giá cuối kỳ.	Kết luận chống cộng trùng.
5. Phân bổ số phải cộng	Doanh thu, số lượng, trị giá hoặc tiêu chí hợp lý khác.	Tách phần liên quan hàng nhập khẩu bằng dữ liệu khách quan.	Bảng phân bổ có audit trail.
6. Khai tại thời điểm đăng ký	Khoản phí đã xác định được bằng dữ liệu khách quan, định lượng được.	Khai trên tờ khai hàng hóa/tờ khai trị giá; lưu công thức, dữ liệu và chứng từ. Không tự tạo số ước tính nếu hợp đồng chưa cho phép xác định khoản phí.	Trị giá khai báo và số thuế tương ứng.
7. Chưa có số liệu chính thức	Hợp đồng quy định trả sau theo doanh thu/kết quả năm.	Ghi rõ lý do chưa khai được tại chỉ tiêu chi tiết trị giá; theo dõi mốc thực trả.	Danh sách tờ khai mở cần quyết toán.
8. Chốt sau thanh toán	Debit note, payment advice, bảng tính cuối kỳ.	Trong 05 ngày làm việc kể từ ngày thực trả khoản phí, khai giá chính thức bằng tờ khai sửa đổi/bổ sung; nộp đủ thuế và xử lý tiền chậm nộp nếu phát sinh theo quy định.	Hồ sơ hoàn tất và đối chiếu thuế.

Kiểm soát nội bộ: bộ phận hải quan không nên chờ kế toán cuối năm mới biết có royalty. Hợp đồng cấp phép phải được đưa vào quy trình phê duyệt nhập khẩu và danh sách tờ khai cần theo dõi ngay từ khi mở tờ khai đầu tiên.

PHÂN BỔ KHOẢN PHÍ VÀ XỬ LÝ KHI KHÔNG TÁCH ĐƯỢC

Khi khoản phí vừa liên quan đến hàng nhập khẩu, vừa bao gồm sản phẩm nội địa, dịch vụ, marketing hoặc quyền kinh doanh khác, doanh nghiệp phải lựa chọn tiêu chí phân bổ phản ánh hợp lý phần liên quan đến hàng nhập khẩu. Tiêu chí có thể dựa trên doanh thu SKU, số lượng, trị giá nhập khẩu hoặc thước đo khác nếu chứng minh được tính khách quan và nhất quán.

Tình trạng dữ liệu	Cách xử lý nguyên tắc	Rủi ro
Tách được phần liên quan hàng nhập khẩu	Cộng đúng phần đã tách, không cộng phần độc lập còn lại.	Tiêu chí phân bổ thiếu nhất quán có thể bị bác.
Phí đã nằm trong giá hàng	Không cộng thêm; lưu tài liệu chứng minh cấu phần giá.	Không có pricing memo dễ bị hiểu là khoản ngoài giá.
Không thể tách phần liên quan khỏi phần không liên quan bằng dữ liệu khách quan, định lượng được	Khoản điều chỉnh không xác định được nên phương pháp trị giá giao dịch có thể không áp dụng; phải xem xét phương pháp tiếp theo theo trình tự.	Không tự động cộng toàn bộ hoặc loại toàn bộ khoản phí hỗn hợp.
Số phí thay đổi sau quyết toán năm	Khai bổ sung theo số thực tế và đối chiếu từng tờ khai/phương pháp phân bổ.	Thiếu mapping tờ khai gây khó xác định thuế chênh lệch.

RỦI RO – LỖI THƯỜNG GẶP

Lỗi	Nguyên nhân	Tác động	Biện pháp kiểm soát
Chỉ nhìn invoice hàng hóa	Royalty được lập debit note riêng hoặc trả cho công ty khác.	Bỏ sót khoản điều chỉnh cộng.	Đối chiếu AP/GL và hợp đồng liên công ty với danh sách tờ khai.
Coi phí trả sau là không liên quan trị giá	Nhầm thời điểm thanh toán với bản chất khoản phí.	Khai thiếu trị giá và thuế.	Theo dõi khoản phí từ thời điểm nhập khẩu, không chờ ngày trả tiền.
Cộng toàn bộ franchise fee	Không tách thương hiệu hàng hóa, dịch vụ quản lý, đào tạo và marketing.	Tăng trị giá/giá vốn không có căn cứ.	Phụ lục hóa cấu phần và phương pháp phân bổ.
Coi bên nhận là bên thứ ba nên không cộng	Không rà quyền kiểm soát hoặc chỉ định của licensor đối với người bán.	Kết luận sai điều kiện giao dịch.	Rà sơ đồ quan hệ và quyền chấm dứt/cấm bán.
Không ghi lý do chưa có số liệu	Hợp đồng tính phí cuối kỳ nhưng tờ khai không để lại dấu vết.	Khó giải trình và bỏ quên nghĩa vụ khai sau.	Ghi tại chi tiết trị giá và mở register theo dõi.
Phân bổ theo tỷ lệ tiện dụng nhưng thiếu bằng chứng	Không có mapping SKU hoặc dữ liệu doanh thu kiểm soát.	Cơ quan hải quan có thể không chấp nhận số phân bổ.	Ban hành allocation memo, nguồn dữ liệu, người phê duyệt và đối chiếu kế toán.

CĂN CỨ PHÁP LÝ – NGUỒN TRA CỨU

Văn bản/nguồn	Cơ quan – hiệu lực	Vai trò áp dụng
Thông tư 39/2015/TT-BTC	Bộ Tài chính; hiệu lực từ 01/04/2015.	Quy định trị giá hải quan; Điều 14 về phí bản quyền, phí giấy phép và các trường hợp không cộng.
Thông tư 60/2019/TT-BTC	Bộ Tài chính; hiệu lực từ 15/10/2019.	Sửa đổi Thông tư 39; cập nhật phương pháp trị giá giao dịch, phần mềm điều khiển–vận hành và hồ sơ trị giá.
Thông tư 06/2021/TT-BTC	Bộ Tài chính; hiệu lực từ 08/03/2021.	Quy định quản lý thuế đối với khoản phí trả sau, phí bản quyền và phí giấy phép; là căn cứ về thời hạn khai giá chính thức và nộp chênh lệch.
Chuyên mục hướng dẫn phí bản quyền, phí giấy phép	Cơ quan Hải quan.	Nguồn nghiệp vụ hỗ trợ đọc điều kiện liên quan, điều kiện giao dịch và thủ tục khai.
Giải đáp xác định theo từng hồ sơ giao dịch	Cơ quan Hải quan.	Khẳng định phải đánh giá đủ điều kiện trên hồ sơ cụ thể, không kết luận theo tên khoản phí.
Hướng dẫn khoản phí trả sau	Cơ quan Hải quan.	Tham khảo nghĩa vụ khai giá chính thức sau khi thực trả khoản phí.

Tình trạng cập nhật: Nội dung pháp lý được rà soát đến ngày 17/07/2026. Khi áp dụng phải kiểm tra văn bản sửa đổi, hướng dẫn mới và hồ sơ thực tế của doanh nghiệp.

FAQ – HỎI ĐÁP THƯỜNG GẶP

Phí trả cho công ty mẹ có phải cộng không?

Không tự động. Cần xác định quyền được cấp có liên quan đến hàng nhập khẩu, khoản phí có là điều kiện để được mua hàng và đã nằm trong giá hàng hay chưa.

Royalty tính theo doanh thu bán tại Việt Nam có phải cộng không?

Cách tính theo doanh thu không quyết định kết quả. Nếu khoản phí gắn với chính SKU nhập khẩu và là điều kiện mua hàng, khoản phí vẫn có thể phải cộng.

Quyền phân phối hoặc quyền tái sản xuất có phải cộng không?

Phí phân phối/bán lại có thể không cộng nếu quyền đó độc lập và không phải điều kiện mua hàng. Khoản trả cho quyền tái sản xuất hàng nhập khẩu tại Việt Nam là trường hợp loại trừ riêng; hồ sơ phải tách rõ quyền này với quyền sở hữu trí tuệ gắn vào chính hàng nhập khẩu.

Phí phần mềm đi cùng máy móc xử lý thế nào?

Trước hết phải đối chiếu Điều 6 về máy móc có phần mềm điều khiển, vận hành. Nếu phần mềm cần thiết để cài đặt và vận hành máy, khoản thực trả có thể thuộc trị giá của máy theo cơ chế riêng, không chỉ phân tích như royalty tại Điều 14.

Chưa biết chính xác phí lúc mở tờ khai thì làm gì?

Ghi rõ lý do chưa xác định được trong chi tiết trị giá và mở sổ theo dõi. Trong 05 ngày làm việc kể từ ngày thực trả khoản phí, phải khai giá chính thức, nộp chênh lệch thuế và xử lý tiền chậm nộp nếu có.

Khoản phí vừa liên quan hàng nhập, vừa liên quan hàng sản xuất trong nước thì sao?

Chỉ cộng phần liên quan đến hàng nhập khẩu nếu tách được bằng dữ liệu khách quan. Nếu không thể tách, cần đánh giá khả năng áp dụng phương pháp trị giá giao dịch.

Đã cộng phí vào giá hàng thì có khai thêm không?

Không cộng lần hai, nhưng phải có tài liệu giá và hạch toán chứng minh khoản quyền sở hữu trí tuệ đã nằm trong giá thực tế đã thanh toán hoặc sẽ phải thanh toán.

GHI CHÚ ÁP DỤNG: Việc dùng thuật ngữ kế toán hoặc thuế nhà thầu không thay thế phân tích trị giá hải quan. Một khoản được hạch toán là dịch vụ, royalty hoặc chi phí tập đoàn vẫn phải được đánh giá theo hợp đồng, quyền được cấp, hàng hóa liên quan và điều kiện giao dịch.

ĐIỆN – ĐIỆN TỬ – THIẾT BỊ IT

F&B – THỰC PHẨM & ĐỒ UỐNG

MÁY MÓC

ĐỒ GIA DỤNG

MỸ PHẨM – CHĂM SÓC CÁ NHÂN