Khi nhu cầu vận chuyển tăng nhanh, chỗ trên tàu và thiết bị trở nên căng thẳng, báo giá đường biển có thể xuất hiện thêm PSS. Điểm dễ gây nhầm là “mùa cao điểm” không phải một khoảng thời gian cố định dùng chung cho mọi hãng và mọi tuyến. Một hãng có thể áp dụng theo ngày xếp hàng, hãng khác dùng tariffing date hoặc price calculation date; mức phí còn thay đổi theo trade lane, loại container, cargo và loại hợp đồng. Nếu chỉ nhìn dòng “PSS” mà không rà scope và ngày áp dụng, doanh nghiệp dễ dùng giá hết hiệu lực, cộng trùng phụ phí hoặc so sánh hai báo giá không cùng phạm vi. Bài viết này giải thích cơ chế PSS, cách tính, thời điểm phát sinh và quy trình đối chiếu trước khi chốt cước.

Tài liệu tham khảo nghiệp vụ cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu, procurement, logistics và operation | Cập nhật 16/07/2026

TÓM TẮT NHANH

PSS là gì?

Peak Season Surcharge – phụ phí hãng tàu hoặc bên vận chuyển có thể áp dụng trong giai đoạn nhu cầu cao, công suất hoặc thiết bị chịu áp lực.

Có phải phí cố định?

Không. PSS thay đổi theo hãng, tuyến, thời điểm, loại container, cargo, hợp đồng và mốc ngày áp dụng.

Cách tính phổ biến

Theo container, TEU, W/M hoặc shipment; số tiền thực trả bằng tariff hợp lệ nhân với đơn vị chịu phí.

Điểm phải kiểm tra

Origin–destination, equipment, effective date/date basis, validity, inclusive/exclusive và prepaid/collect.

Minh họa Phụ phí mùa cao điểm Peak Season Surcharge là gì? — Minh họa chủ đề, chứng từ hoặc hoạt động logistics được phân tích trong bài.

PHẠM VI ÁP DỤNG

Bài viết áp dụng chủ yếu cho vận tải biển container FCL (hàng nguyên container) và LCL (hàng lẻ), khi PSS được hãng tàu, NVOCC hoặc forwarder thể hiện trong quotation, booking confirmation, tariff, debit note hoặc invoice.

Không mặc định mọi tuyến đều có PSS và không mặc định PSS chỉ xuất hiện vào quý IV. Có thông báo áp dụng “until further notice”, theo một trade lane cụ thể hoặc theo một mốc ngày khác nhau cho từng quốc gia xuất phát. Hàng dry, reefer, OOG, SOC/COC, spot và contract có thể chịu điều kiện khác nhau.

GIẢI NGHĨA THUẬT NGỮ

Thuật ngữ	Giải nghĩa	Vai trò nghiệp vụ
PSS	Peak Season Surcharge – phụ phí mùa cao điểm.	Khoản phụ phí thương mại được công bố theo trade, equipment, thời gian và điều kiện áp dụng.
Trade lane	Luồng vận chuyển giữa vùng xuất phát và vùng đích.	Phạm vi quyết định một thông báo PSS có áp dụng cho shipment hay không.
Tariffing date	Ngày dùng để xác định biểu phí theo quy tắc của carrier.	Có thể khác booking date, ETD hoặc ngày tàu chạy thực tế.
Price calculation date	Ngày tính giá theo điều khoản hãng tàu.	Mốc xác định rate/PSS hợp lệ trong một số hệ thống báo giá.
Loading date	Ngày hàng/container được xếp tại cảng xuất.	Một số hãng dùng làm mốc hiệu lực PSS.
TEU	Đơn vị tương đương container 20 feet.	Một số tariff thu PSS theo TEU thay vì theo từng loại container.
FAK	Freight All Kinds – mức cước chung cho nhiều nhóm hàng.	PSS có thể được thu ngoài FAK hoặc được gộp tùy rate sheet.

BẢN CHẤT – CƠ CHẾ VẬN HÀNH

PSS xuất hiện khi carrier điều chỉnh cấu trúc giá trong giai đoạn nhu cầu tăng hoặc công suất có dấu hiệu căng thẳng. Phụ phí có thể hỗ trợ bù phần chi phí khai thác tăng, quản trị thiết bị, điều chỉnh mạng lưới và phân bổ chỗ. Tuy nhiên, PSS không phải một khoản phí do cơ quan nhà nước hay tổ chức quốc tế ấn định.

Công thức kiểm tra: PSS dự kiến = đơn giá PSS hợp lệ theo tariff × số đơn vị chịu phí.

Điểm quan trọng không nằm ở phép nhân mà ở việc xác định đúng tariff nào, date basis nào và đơn vị nào. Ví dụ, CMA CGM từng công bố PSS Asia–North Europe theo USD/TEU với mốc loading date; trong khi Maersk dùng effective price calculation date, còn Hapag-Lloyd nêu tariffing date. Vì vậy, hai shipment cùng ETD vẫn có thể chịu cách xác định khác nhau theo hợp đồng và carrier.

CÁCH TÍNH PSS THEO TỪNG CƠ SỞ

Cơ sở tính	Công thức kiểm tra	Ví dụ minh họa	Điểm phải rà
Theo container	Đơn giá từng loại cont × số cont	USD 300/20’ × 2 cont = USD 600	20’, 40’, HC, reefer, OOG có mức riêng hay không.
Theo TEU	Đơn giá/TEU × tổng TEU	USD 250/TEU × 4 TEU = USD 1.000	Quy đổi 20’/40’ và ngoại lệ của tariff.
Theo W/M – LCL	Đơn giá/W/M × revenue ton	USD 8/W/M × 6 W/M = USD 48	Minimum charge, rounding và cách xác định weight/measure.
Theo shipment/B/L	Mức cố định × số shipment/Bill	USD 35/shipment × 1 = USD 35	Thu theo HBL, MBL hay chỉ một lần.
Đã gộp trong freight	Không cộng riêng nếu quote ghi inclusive	Ocean freight: “incl. PSS”	Phạm vi inclusive, validity và điều khoản subject to change.

KHI NÀO HÃNG TÀU THƯỜNG ÁP DỤNG PSS?

Dấu hiệu/tình huống	Cơ chế có thể dẫn tới PSS	Dữ liệu cần kiểm tra	Không nên kết luận
Nhu cầu tăng nhanh trên một trade	Tỷ lệ sử dụng chỗ cao, booking tăng mạnh.	Trade advisory, space status, effective date.	Không đồng nghĩa mọi tuyến cùng tăng.
Thiếu thiết bị hoặc mất cân đối cục bộ	Carrier cần quản trị container và mạng lưới.	Equipment type, origin depot, exclusions.	Không đồng nhất PSS với CIC/EIS.
Trước kỳ nghỉ/lễ hoặc mùa bán lẻ	Shipper đẩy hàng trước deadline.	Ready date, cutoff, sailing plan.	Không có một lịch mùa cao điểm cố định toàn cầu.
Điều chỉnh năng lực khai thác	Blank sailing, đổi service hoặc giới hạn slot.	Service string, vessel schedule, carrier notice.	PSS không phải phí bảo đảm chắc chắn có chỗ.
Rate contract dài hạn	Carrier có thể áp PSS ngoài base rate theo điều khoản.	Surcharge clause, contract validity, named account.	Không mặc định contract rate miễn PSS.
Spot/FAK	PSS có thể tách riêng hoặc đã tích hợp vào giá.	Quote inclusions/exclusions, rate reference.	Không cộng thêm nếu đã ghi inclusive.

PSS KHÁC GRI, CIC VÀ PHỤ PHÍ TẮC NGHẼN THẾ NÀO?

Khoản phí/điều chỉnh	Bản chất	Điều kiện thường gặp	Điểm phân biệt
PSS	Phụ phí mùa cao điểm theo trade và thời gian.	Nhu cầu/công suất/thiết bị chịu áp lực.	Có thể tạm thời, theo date basis và scope cụ thể.
GRI	General Rate Increase – điều chỉnh tăng mức cước cơ bản.	Carrier nâng base freight theo kỳ.	Là thay đổi rate level, không nhất thiết là một dòng phụ phí riêng.
CIC/EIS	Phụ phí mất cân đối thiết bị.	Thiếu/thừa container giữa các khu vực.	Gắn với tái định vị và quản trị vỏ rỗng.
Congestion surcharge	Phụ phí tắc nghẽn.	Cảng/terminal ùn tắc, thời gian chờ tăng.	Gắn với tình trạng khai thác tại địa điểm cụ thể.
LSS/BAF	Phụ phí nhiên liệu/phát thải.	Giá bunker hoặc yêu cầu môi trường.	Cơ chế chi phí khác PSS dù có thể cùng xuất hiện.

HỒ SƠ – DỮ LIỆU CẦN KIỂM TRA

Tài liệu/dữ liệu	Bên phát hành/chuẩn bị	Dùng để kiểm tra	Trường dữ liệu phải khớp
Quotation/Rate sheet	Carrier/NVOCC/forwarder	PSS đã gồm hay chưa, validity và currency.	POL/POD, equipment, cargo, rate basis, inclusions.
Carrier advisory/Tariff	Hãng tàu	Mức phí, phạm vi và ngày hiệu lực.	Origin range, destination range, date basis, exceptions.
Booking confirmation	Bên vận chuyển	Chuyến, tàu, thiết bị và booking party.	Vessel/voyage, ETD, POL/POD, container type.
Contract/NAC/Service contract	Carrier và khách hàng	Điều khoản phụ phí áp ngoài base rate.	Named account, duration, surcharge clause.
Debit note/Invoice	Bên xuất hóa đơn	Số tiền thực tế và người bị thu.	Charge code, quantity, unit rate, payer, currency.
Sales contract/Incoterms	Buyer–seller	Bên chịu chi phí cuối cùng trong giao dịch mua bán.	Named place/port, Incoterms version, freight term.

QUY TRÌNH KIỂM TRA PSS TRƯỚC KHI CHỐT CƯỚC

Bước	Đầu vào	Thao tác kiểm tra	Đầu ra
1. Khóa scope	Origin, destination, FCL/LCL, cargo, equipment.	Chuẩn hóa dữ liệu RFQ và tuyến thực tế.	Scope dùng chung để hỏi giá.
2. Bóc quote	Ocean freight và surcharge list.	Tìm PSS, peak season, seasonal surcharge và ghi chú inclusive.	Danh sách đã gồm/chưa gồm.
3. Xác định date basis	Advisory và rate terms.	Phân biệt booking, tariffing, loading, ETD và price calculation date.	Mốc ngày quyết định tariff.
4. Map tariff	Trade, equipment, contract.	Chọn đúng dòng phí theo origin–destination và loại cont.	Đơn giá hợp lệ.
5. Tính lại	Unit rate và chargeable units.	Nhân theo cont, TEU, W/M hoặc shipment; kiểm tra minimum.	PSS dự kiến.
6. Xác định payer	Freight term, prepaid/collect, Incoterms.	Tách bên carrier thu với bên chịu chi phí thương mại.	Trách nhiệm rõ ràng.
7. Đối chiếu invoice	Debit note/invoice.	So charge code, số lượng, đơn giá, tỷ giá và tax treatment.	Chấp nhận hoặc yêu cầu điều chỉnh.

RỦI RO – LỖI THƯỜNG GẶP

Lỗi	Nguyên nhân	Tác động	Biện pháp kiểm soát
Cho rằng PSS chỉ có vào cuối năm	Dùng lịch mùa vụ chung thay tariff.	Bỏ sót phí trên tuyến áp dụng giữa năm.	Theo dõi advisory theo trade và ngày hiệu lực.
Dùng sai date basis	Chỉ nhìn ETD hoặc ngày booking.	Áp sai mức phí, chênh debit note.	Ghi rõ tariffing/loading/price calculation date.
Cộng trùng PSS	Quote đã inclusive nhưng bảng dự toán cộng thêm.	Landed cost bị đội lên.	Bóc inclusions/exclusions từng dòng.
Nhầm PSS với GRI/CIC	Chỉ nhìn tên tiếng Việt chung chung.	So sánh báo giá sai scope.	Mapping charge code và bản chất phí.
Áp sai equipment	Dùng mức dry cho reefer/OOG hoặc 20’ cho 40’.	Thiếu ngân sách sau booking.	Khóa equipment code và cargo type.
Tin rằng có PSS là được bảo đảm chỗ	Đồng nhất phụ phí với cam kết space.	Trễ lịch dù đã chấp nhận phí.	Xác nhận booking/space protection riêng bằng văn bản.
Nhầm bên chịu phí	Dựa máy móc vào Incoterms.	Tranh chấp buyer–seller hoặc chậm thanh toán.	Tách carrier billing và phân bổ chi phí trong hợp đồng mua bán.

CĂN CỨ – NGUỒN TRA CỨU

Nguồn chính thức	Thông tin dùng trong bài	Vai trò áp dụng
Maersk – PSS Far East Asia to Europe, 16/06/2026	Thông báo dùng effective price calculation date và mốc khác nhau theo origin.	Minh họa date basis và phạm vi trade.
Hapag-Lloyd – PSS North Europe to North America/Mexico, 01/04/2026	Công bố tariffing date và mức theo từng loại container.	Minh họa cơ sở tính theo equipment.
CMA CGM – PSS Asia to North Europe, 03/06/2026	Công bố loading date, mức theo TEU và điều kiện với deals dài hạn.	Minh họa rate basis, date basis và contract scope.
ONE – PSS Europe/Mediterranean to Oceania, 17/06/2026	Áp dụng dry/reefer/OOG theo TEU và until further notice.	Minh họa cargo/equipment scope và thời hạn mở.

FAQ – HỎI ĐÁP THƯỜNG GẶP

PSS có phải phí bắt buộc trên mọi lô hàng đường biển không?

Không. PSS chỉ áp dụng khi tariff hoặc hợp đồng của carrier/NVOCC quy định cho đúng tuyến, thời điểm và shipment.

Mùa cao điểm thường kéo dài bao lâu?

Không có thời hạn chung. Thông báo có thể ghi ngày kết thúc cụ thể hoặc “until further notice”.

Container 40 feet luôn bị tính gấp đôi 20 feet?

Không mặc nhiên. Nếu tariff theo TEU thì thường 40’ tương đương 2 TEU; nhưng carrier có thể công bố mức riêng theo equipment.

PSS có được hoàn lại nếu tàu delay hoặc rollover không?

Không tự động. Việc hoàn/điều chỉnh phụ thuộc tariff, booking terms, nguyên nhân và thỏa thuận với bên phát hành invoice.

PSS đã có trong giá All-in chưa?

Chỉ được coi là đã gồm khi quotation ghi rõ inclusive hoặc liệt kê PSS trong cấu phần All-in còn hiệu lực.

Incoterms quyết định carrier thu PSS từ ai không?

Incoterms phân bổ chi phí giữa buyer và seller; carrier billing còn phụ thuộc booking party, contract, prepaid/collect và payer setup.

Làm gì khi invoice PSS cao hơn quotation?

Đối chiếu validity, date basis, equipment, route, charge code và điều khoản subject to change; yêu cầu bên phát hành nêu tariff áp dụng.

GHI CHÚ ÁP DỤNG: Các mức phí và ví dụ số học trong bài chỉ minh họa cơ chế kiểm tra, không phải báo giá thị trường. PSS có tính thời điểm; doanh nghiệp phải dùng tariff, quotation và contract còn hiệu lực cho đúng trade, equipment và date basis của lô hàng.

GIẢI PHÁP THỰC THI TỪ TGIMEX

TGIMEX hỗ trợ doanh nghiệp chuyển nội dung của bài viết thành checklist có thể dùng trực tiếp cho từng lô hàng, từ khâu rà soát dữ liệu đầu vào đến hoàn thiện hồ sơ và phối hợp xử lý.

Chuyển thành checklist

Biến khái niệm thành các điểm kiểm tra có người phụ trách và thời hạn.

Đối chiếu dữ liệu

So khớp booking, vận tải, thương mại, hải quan và bằng chứng giao nhận.

Kiểm soát rủi ro

Ghi nhận sai lệch, phương án xử lý và căn cứ quyết định để tránh lặp lỗi.

Trao đổi hồ sơ lô hàng

ĐIỆN – ĐIỆN TỬ – THIẾT BỊ IT

F&B – THỰC PHẨM & ĐỒ UỐNG

MÁY MÓC

ĐỒ GIA DỤNG

MỸ PHẨM – CHĂM SÓC CÁ NHÂN

ĐIỆN – ĐIỆN TỬ – THIẾT BỊ IT

F&B – THỰC PHẨM & ĐỒ UỐNG

MÁY MÓC

ĐỒ GIA DỤNG

MỸ PHẨM – CHĂM SÓC CÁ NHÂN

ĐIỆN TỬ – LINH KIỆN – ICT

MÁY MÓC – CƠ KHÍ – THIẾT BỊ

DỆT MAY – DA GIÀY – NGUYÊN PHỤ LIỆU

GỖ – NỘI THẤT – SẢN PHẨM GỖ

NÔNG SẢN

THỦY SẢN – SẢN PHẨM ĐỘNG VẬT

F&B – THỰC PHẨM CHẾ BIẾN – ĐỒ UỐNG

HÓA CHẤT – NHỰA – CAO SU – NGUYÊN LIỆU

THÉP – NHÔM – KIM LOẠI – VẬT LIỆU XÂY DỰNG

HÀNG DỰ ÁN – DG – REEFER – OOG

BAO BÌ – GIẤY – IN ẤN

GỐM SỨ – THỦ CÔNG MỸ NGHỆ – ĐÁ – TRE MÂY

DƯỢC – THIẾT BỊ Y TẾ – CHĂM SÓC SỨC KHỎE

MỸ PHẨM – PERSONAL CARE – HOUSEHOLD CARE

PHỤ TÙNG Ô TÔ – XE MÁY – EV

Phụ phí mùa cao điểm Peak Season Surcharge là gì?